محمد حسن خان اعتماد السلطنه

55

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

حاجى حسينخان بيگلربيگى حاكم اصفهان را كه بعد به رتبهء صدارت رسيد به طهران احضار فرمود و او را وزارت استيفاى كل ممالك محروسه دادند و لقب امين الدوله يافت كه قرار معاملات ولايات و جمع و خرج ماليات و محاسبات كشورى مخصوص او بود . ميرزا رضا قلى نوائى متخلص به سلطانى ملقب به منشى الممالك وزارت رسائل و مدير دار الانشاء دولتى آمد كه صدور احكام و ارقام و فرامين ملفوفه‌هاى مرموزه و تحرير نامه‌ها به دول خارجه به عهدهء او بود كه جميع منشآت را او صادر كرده به مهر مهر آثار و شرف صحهء همايونى برساند . و ميرزا هدايت اللّه تفرشى كه سيدى بىنظير و دبيرى خبير بود به وزارت لشكر سرافراز آمد كه محاسبات دفتر لشكر و رسانيدن مخارج قشونى به تسديد و امضاى او بود . ميرزا محمد شفيع صدر اعظم در ميان اينها وزير اول بوده و صدارت و اوليت و اولويت داشت كه در كليات امور آن سه وزير ، بايد به امضاء و ابلاغ اين وزير رفتار نمايند . رشتهء قرار و مدار عزل و نصب واليان و حكام ، بيگلربيگى ولايات و مشاورهء خلوت خاص و اسرار مكنون لشكرى و كشورى و اغاثهء متظلمين بلاد با ميرزا شفيع صدر اعظم بود و تعيين اين وزراى بزرگ به هيچوجه منافاتى با صدارت او نداشت ديگران به امور جزئيه مستقلا مداخله داشته ليكن در كليهء كارها از او كسب افاضه مىكردند . انتقاد تاريخى عجب در اين است كه دانشمند آگاه ميرزا محمد تقى سپهر لسان الملك در ناسخ التواريخ در ذيل تعيين وزراى اربعه به جاى ميرزا هدايت اللّه وزير لشكر ميرزا اسد اللّه نورى پدر ميرزا آقا خان صدر اعظم را كه شرح حالش ذكر مىشود مىنگارد و جهت اين كار اين است كه مرحوم ميرزا محمد تقى لسان الملك در عهد صدارت ميرزا آقا خان صدر اعظم نورى نوشته و بالنسبة به او نهايت تملق را داشته است به اين جهت در هرجا كه از ميرزا اسد اللّه نورى يادآور مىشود عمدا اسم او را به تجليل ذكر مىكند و او را وزير لشكر قرار مىدهد .